... Meer bepaald had ik graag voor de gemeenteraadsverkiezingen vanaf 1976 geweten welke gemeenten elektronisch stemden.

Het is pas in 1989 dat de Minister van Binnenlandse Zaken opdracht gaf aan de administratie om te onderzoeken of het traditionele stemsysteem niet zou kunnen vervangen worden door een systeem dat zou gebruik maken van moderne technologie. In 1991 werden dan voor het eerst elektronische verkiezingen als test georganiseerd in de kantons Waarschoot (provincie Oost-Vlaanderen) en Verlaine (gemeenten Verlaine en Villers-le-Bouillet – provincie Luik). Dit experiment verliep positief.

Een eerste uitbreiding van de elektronische stemming vond plaats in 1994 in de arrondissementen Luik en Antwerpen, in de kantons Verlaine en Waarschoot, in de kantons Eupen en Sankt-Vith (Duitstalig kiesgebied) en in 4 kantons van het arrondissement Brussel-Hoofdstad : Brussel, Sint-Jans-Molenbeek, Sint-Gillis en Sint-Joost-ten-Noode.

De volledige lijst van de gemeenten die sinds 13 juni 1999, bij de tweede uitbreiding van het elektronisch stemmen in België, elektronisch hebben gestemd kunt u vinden op onze website onder "Elektronisch stemmen".

Een kaart die zonder bewerking in de urne wordt gebracht, wordt als een blanco stem geregistreerd, net zoals dit het geval is met een niet ingevuld traditioneel stembiljet.

Op het elektronisch systeem kan men wel blanco, maar niet ongeldig stemmen, wat eigen is aan het computersysteem.

De blanco- en ongeldige stemmen worden echter aan geen enkele partij toebedeeld (ook geen meerderheidspartijen). Iedere partij verkrijgt slechts zetels overeenkomstig de geldige stemmen die de partij of de lijst heeft behaald. De blanco- en ongeldige stemmen worden dus totaal afgescheiden van de geldige stemmen en behoren niemand toe en hebben derhalve geen invloed of impact.

De simulatie van het elektronisch stemmen, zoals het zal zijn bij huidige verkiezingen, kan herhaaldelijk geoefend worden op het federaal portaal : www.verkiezingen2009.belgium.be.

De gemeenten waar elektronisch wordt gestemd, organiseren oefensessies om de burgers de kans te geven vertrouwd te worden met het gebruik van de toestellen van het elektronisch stemmen.

De kiessoftware is niet geheim. Alleen wordt ze slechts vrijgegeven op de dag van de stemming om geen fraude in de hand te werken.

De broncodes voor de verkiezingen 2009 zijn de dag van de stemming ook beschikbaar op deze website.

Het College van deskundigen beschikt over een kopie van de software. Deze deskundigen zijn informatici die aangesteld zijn door de wetgevende assemblees en hebben als parlementair orgaan zeer ruime wettelijke controlebevoegdheden (zie artikel 5bis van de wet van 11 april 1994 tot organisatie van de geautomatiseerde stemming).

Een wetswijziging in 2000 en 2003 heeft ervoor gezorgd dat de controle die de deskundigen kunnen uitvoeren uitgebreid is in de tijd, alsmede een vergaande inhoudelijke uitbreiding van hun bevoegdheden als parlementair controleorgaan. Zij kunnen de apparatuur en de software controleren vanaf 40 dagen voor de verkiezingen tot 15 dagen erna. Ook op de dag zelf van de verkiezingen hebben zij toegang tot om het even welk stemlokaal en kunnen zij het elektronisch stemmen van nabij controleren.

De kiezer kan ook zijn stem visualiseren of herbekijken : hij kan zelf vaststellen dat zijn stem correct geregistreerd werd.

De systemen werden natuurlijk grondig getest door de Federale Overheidsdienst (FOD) Binnenlandse Zaken en de dag van de verkiezingen brengt de voorzitter en de leden van het stembureau referentiestemmen uit om te zien of alles behoorlijk werkt vooraleer de kiezers tot de stemming kunnen overgaan.

De voorzitters van de hoofdbureaus zijn magistraten en de validatie van de verkiezingen gebeurt op dezelfde wijze als bij de traditionele stemming.

Het elektronisch systeem is een waterdicht systeem waarbij van bij de productie van de software tot en met de registratie en de telling van de stemmen een hele serie veiligheidsmaatregelen ingebouwd zijn.

Om er een aantal te noemen :

• de software opgesteld door privé-firma’s wordt grondig getest alvorens goedgekeurd te worden door de FOD Binnenlandse Zaken;
• alle toestellen die in de stembureaus opgesteld staan zijn autonoom ten opzichte van elkaar; er is dus geen sprake van een netwerk zodat een grootschalige fraude in ieder geval uitgesloten is;
• alvorens de kiezers binnen te laten moet de voorzitter van het kiesbureau een referentiestem uitbrengen op iedere stemmachine om na te gaan of de stem juist opgeslagen wordt. De stem van de voorzitter wordt nauwkeurig genotuleerd zodat ook achteraf nog kan worden vastgesteld dat zijn stem overeenkomt met de op de kaart geregistreerde stem. De kaart wordt samen met de inhoud ervan in een verzegelde omslag geplaatst en de voorzitter van het kanton kan die kaart testen en controleren. Alle stemmachines worden op dezelfde manier gecontroleerd voor de effectieve stemming aanvangt. Die controle heeft dus ongeveer 20.000 keren plaats;
• om de stemmachines en de elektronische urne waarin de kaarten worden bewaard in werking te stellen, moet de voorzitter van het stembureau over een stemdiskette beschikken die enkel via een code (die verschillend is voor ieder stembureau) kan geactiveerd worden. Deze diskettes en de codes worden aan de voorzitters van de stembureaus overhandigd in verzegelde omslagen op de vooravond van de verkiezingen. De omslagen worden slechts geopend op de dag van de verkiezingen in aanwezigheid van de leden van het kiesbureau en van de getuigen;
• iedere magnetische kaart die de kiezer gebruikt om te stemmen moet door de voorzitter van het kiesbureau geïnitialiseerd worden door middel van zijn code, zoniet wordt de kaart geweigerd;
• na zijn stem te hebben uitgebracht, kan de kiezer zijn stem visualiseren om te zien dat de opgeslagen stem wel degelijk overeenkomt met de uitgebrachte stem;
• de elektronische urne, die verzegeld wordt na controle van de voorzitter (om te zien of ze leeg is) slaat op een diskette de stemmen op die op de magnetische kaarten staan en zodra de voorzitter de stemming afgesloten heeft, kan geen enkele stem meer opgeslagen worden;
• de telling of totalisatie is ook beschermd door controlegetallen. Het totaal van de stemmen op de diskette moet overeenkomen met het totaal opgenomen in het proces-verbaal van de voorzitter. Zoniet worden de kaarten uit de urne gehaald en herteld;
• men mag overigens niet uit het oog verliezen dat de voorzitters van de stembureaus over het algemeen magistraten zijn en dat de organisatie en de geldigverklaring van de verkiezingen bij het elektronisch stemmen net als bij de traditionele stemming onder de bevoegdheid vallen van de gerechtelijke macht.

Zoals hierboven werd gezegd geschieden de organisatie en de geldigverklaring van de verkiezingen onder de controle van de gerechtelijke macht, maar bovendien werd een College van deskundigen door de wetgevende vergaderingen aangesteld om het gebruik en de goede werking van de geautomatiseerde stemming na te gaan. Deze controle kan op alle niveaus plaatsvinden: samenstelling en verdeling van de software, van de toestellen, gebruik van de machines en van de software. De deskundigen kunnen bijvoorbeeld nagaan of de software betrouwbaar is, of de stemmen juist opgeslagen worden op de magnetische kaarten of in de elektronische urne, of de totalisatie correct uitgevoerd wordt, enz.

Sinds 2000 is hun bevoegdheid nog verder uitgebreid in de tijd: de controle kan aangevat worden vanaf 40 dagen voor de verkiezingen, kan plaatsvinden de dag van de verkiezing zelf en doorgaan tot 15 dagen erna. Een nieuwe wetswijziging in 2003 heeft het College van deskundigen vergaande inhoudelijke bevoegdheden als parlementair controleorgaan.

Nieuwe maatregelen inzake controle en betrouwbaarheid van de elektronische stemming.
Zie ook onderrichtingen voor de voorzitters van de hoofdbureaus.

1. Overeenkomstig artikel 2, § 2, van de wet van 11 april 1994 tot organisatie van de geautomatiseerde stemming, gewijzigd bij de wet van 12 augustus 2000 (Belgisch Staatsblad van 25 augustus 2000) is de Minister van Binnenlandse Zaken eveneens belast met het vaststellen van de overeenstemming met de algemene goedkeuringsvoorwaarden bepaald door het koninklijk besluit van 18 april 1994, van de systemen voor het geautomatiseerd stemmen, na advies van een erkend orgaan. De werking van dit orgaan is wettelijk voorzien vanaf 1 januari 2003.
    

De doelstelling van de wetgever (ingevolge de wet van 12 augustus 2000) is, in het kader van een open en doorzichtig beleid, het betrekken van een gespecialiseerd onafhankelijk orgaan bij het proces dat leidt tot de afgifte door de Minister van Binnenlandse Zaken van de erkenning van overeenstemming aangevraagd door leveranciers van deze systemen en software. De Minister van Binnenlandse Zaken beslist niet meer alleen. Dit orgaan moet bovendien erkend worden door de Koning bij een in Ministerraad overlegd besluit.

Het toevertrouwen van de controle van de overeenstemming van dit materieel en van deze software aan een onafhankelijk orgaan kan enkel bijdragen tot een grotere democratische controle op hun betrouwbaarheid.

Voor de procedure tot erkenning van de adviesorganen, zoals dat op andere vlakken gebeurt, werd er een beroep gedaan op een procedure van accreditering van de organen en niet op een procedure van overheidsopdracht. Bij een dergelijke procedure kunnen alle organen die voldoen aan de voorafgaandelijk vastgestelde voorwaarden, door de Koning erkend worden om de Minister van Binnenlandse Zaken bij te staan bij de afgifte van de gevraagde erkenning van overeenstemming. De erkende organen zullen tegelijkertijd in competitie gesteld kunnen worden.

Bij koninklijk besluit van 18 december 2002 (Belgisch Staatsblad van 10 januari 2003), vastgesteld na overleg in de Ministerraad, is eerst één enkel orgaan erkend als adviesorgaan : de N.V. “Bureau VAN DIJK, Bedrijfsconsulenten”. Deze maatschappij heeft haar kandidatuur ingediend als orgaan belast met het uitbrengen van een advies zowel voor de geautomatiseerde stemsytemen en –software, als voor de software voor de stemopneming en de verdeling van de zetels. Bij koninklijk besluit van 1 september 2006 (Belgisch Staatsblad van 6 oktober 2006) zijn nog eens 3 adviesorganen erkend : de firma’s “PRICEWATERHOUSECOOPERS, VERDONCK-KLOOSTERS & ASSOCIATES en SYSQA."

2. Een nieuwe aanvulling in 2000 en 2003 van artikel 5bis van de wet tot organisatie van de geautomatiseerde stemming strekt er eerst en vooral toe formeel in de wet te preciseren dat de bevoegdheid tot aanwijzing van het College van deskundigen door de verschillende vergaderingen eveneens uitgeoefend moet worden bij gedeeltelijke verkiezingen en bij een nieuwe verkiezing die georganiseerd wordt naar aanleiding van de vernietiging van een stemming.
    

Vervolgens is er voorzien dat de leden van het College van deskundigen in hun midden een voorzitter en een secretaris aanwijzen om een betere werking van het College te verzekeren.

De verschillende fasen van de controle uitgevoerd door het College van deskundigen worden overigens verduidelijkt om elk misverstand op dat vlak te vermijden (vergaande uitbreiding van de inhoudelijke bevoegdheden van het College als parlementair controleorgaan).

3. Een nieuwe bepaling in de wet op de geautomatiseerde stemming maakt het eveneens voor de politieke formaties in het federale Parlement mogelijk om een informaticaspecialist aan te wijzen die de broncodes van de verkiezingssoftware zal kunnen controleren. De bevoegdheden van deze specialisten zijn tot deze controle beperkt. Zij kunnen in geen geval de goede werking van het College van deskundigen aangewezen door de assemblees verstoren (artikel 5ter van de wet geautomatiseerde stemming).
    

Deze controle zal betrekking hebben :

• op het instellen van een omgeving van onafhankelijke ontwikkeling, via de installatie van de ontwikkelingssoftware op een afzonderlijke PC waarop nog geen enkele software op voorhand geïnstalleerd werd;
• op het compileren van de broncode van de verschillende stemsystemen in deze omgeving om uitvoerbare referentiecodes te verkrijgen die kunnen vergeleken worden om die welke gebruikt worden met het oog op de verkiezing.
   

Deze specialisten zullen de medewerking van de Federale Overheidsdienst Binnenlandse Zaken (FOD BIZA) kunnen vragen om hun controle uit te voeren.

Ja, ga naar de algemene menu van deze website en klik op Digivote of Jites onder de titel “Software Bronnen”. De broncodes van de verkiezingen 2003, 2004 en 2007 staan op deze website. De broncodes van de verkiezingen 2009 worden vrijgegeven op de dag van de stemming, na de sluiting van de stembureaus. Zie ook het antwoord op de vragen hierboven.